Γράφω σε θηλυκό γένος, γιατί οι περισσότερες που με διαβάζετε είστε γυναίκες.
Η ιατρός κοιτάει τις εξετάσεις, σηκώνει το φρύδι και λέει «ανέβηκε η χοληστερίνη, κόψε τα αυγά και τα τυριά». Κι εσύ φεύγεις από το ιατρείο με ενοχές για κάτι που δεν έκανες, γιατί τρως τα ίδια που έτρωγες πέρσι, όταν οι εξετάσεις ήταν μια χαρά. Η χοληστερίνη στην εμμηνόπαυση έχει δική της εξήγηση, και η έρευνα τη βρήκε πριν από χρόνια. Στη μεγάλη αμερικανική μελέτη SWAN, η LDL των γυναικών ανέβαινε σιγά σιγά για χρόνια και μετά, μέσα στους δώδεκα μήνες γύρω από την τελευταία περίοδο, ανέβαινε με τριπλάσιο ρυθμό. Και οι ερευνητές έδειξαν ότι αυτό το άλμα ταιριάζει με την εμμηνόπαυση πολύ καλύτερα απ’ ό,τι με την ηλικία. Και εδώ το φαγητό μπορεί να βοηθήσει, με τροφές που ήδη ξέρεις από τη γιαγιά σου.
Χοληστερίνη στην εμμηνόπαυση: γιατί ανεβαίνει
Τα οιστρογόνα βοηθάνε το ήπαρ να καθαρίζει την LDL από το αίμα. Όσο πέφτουν, αυτός ο καθαρισμός γίνεται πιο αργός και η LDL μένει περισσότερη ώρα στην κυκλοφορία. Γι’ αυτό πριν την εμμηνόπαυση οι γυναίκες έχουν συνήθως καλύτερο λιπιδαιμικό προφίλ από τους άντρες της ίδιας ηλικίας. Στη συνέχεια το πλεονέκτημα αυτό χάνεται σιγά σιγά.
Η ομάδα της Karen Matthews στη SWAN το μέτρησε με ακρίβεια. Πολύ πριν την τελευταία περίοδο, η LDL ανέβαινε περίπου 1,6 mg/dL τον χρόνο. Μέσα στον χρόνο γύρω από την τελευταία περίοδο, ο ρυθμός ανόδου έφτασε περίπου τα 5,2 mg/dL. Μετά η άνοδος σταμάτησε, αλλά η LDL έμεινε ανεβασμένη. Το ίδιο μοτίβο ανόδου είχαν η ολική χοληστερίνη και η απολιποπρωτεΐνη Β, ενώ η πίεση και το σάκχαρο δεν έκαναν τέτοιο άλμα (ευτυχώς).
Άρα, αν οι εξετάσεις σου άλλαξαν γύρω στα 50, μη θεωρείς ότι έκανες εσύ κάτι λάθος, και συνέχισε να διαβάζεις για να δεις τί μπορείς να κάνεις από εδώ και πέρα.
Σημαντική ενημέρωση
Το αν χρειάζεσαι φάρμακο για τη χοληστερίνη το αποφασίζει ο ιατρός σου, με βάση όλη σου την εικόνα (πίεση, σάκχαρο, κάπνισμα, οικογενειακό ιστορικό). Το άρθρο αυτό είναι απλώς ενημερωτικό.
Υπάρχουν διατροφικοί τρόποι που μπορούν να βοηθήσουν να μειωθεί η LDL, και η λέξη κλειδί εδώ είναι το ρήμα «βοηθήσουν». Σε καμία περίπτωση όμως δεν μπορούν να αντικαταστήσουν το φάρμακο.
Τί να φας: όσπρια
Σε μια μετα-ανάλυση 26 τυχαιοποιημένων μελετών (στις τυχαιοποιημένες μελέτες οι συμμετέχοντες μοιράζονται τυχαία σε ομάδες, ώστε να φαίνεται ότι τη διαφορά την κάνει το φαγητό και όχι κάτι άλλο, και η μετα-ανάλυση βάζει όλες αυτές τις μελέτες μαζί για πιο σίγουρο αποτέλεσμα), η κατανάλωση περίπου μίας μερίδας οσπρίων την ημέρα (γύρω στα 130 γραμμάρια μαγειρεμένα) οδήγησε σε μικρή μείωση της LDL, κατά περίπου 6,5 mg/dL, σε σύγκριση με διατροφές χωρίς όσπρια. Μπορεί να σου ακούγεται λίγο, αλλά είναι από ένα μόνο τρόφιμο, και αν προσέχεις γενικά τί τρως, αυτή η βοήθεια δεν είναι καθόλου αμελητέα.
Η Ελλάδα έχει πολλές επιλογές οσπρίων. Μπορείς να φας φακές, φασολάδα, ρεβιθάδα, γίγαντες στον φούρνο ή φάβα με κρεμμύδι και κάπαρη, και κυκλοφορούν πλέον μέχρι και μακαρόνια από όσπρια. Και για τις μέρες που δεν θέλεις να μαγειρέψεις:
- Ρεβίθια από βάζο, ξεπλυμένα, μέσα στη σαλάτα με ντομάτα, αγγούρι και λίγη φέτα.
- Φακές από το ψυγείο, από την Κυριακή, ζεσταμένες με ένα αυγό από πάνω.
- Μαυρομάτικα με σέσκουλα ή σπανάκι, που γίνονται σε είκοσι λεπτά.
Μπορείς πολύ άνετα να βάλεις κόκκινες ή καφέ φακές μέσα στον κιμά ή στη σάλτσα ντομάτας για τα μακαρόνια. Και το χούμους μπαίνει πολύ ωραία στα τοστάκια σου.
Αν τα όσπρια σε φουσκώνουν, μούλιαζέ τα για τουλάχιστον 24 ώρες αλλάζοντας τρία νερά, και ξεκίνα με μισή μερίδα. Ανέβαινε σιγά σιγά, και το έντερό σου θα συνηθίσει μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Βρώμη, κριθάρι, μπάμιες και μελιτζάνες
Αυτά τα τρόφιμα έχουν διαλυτές φυτικές ίνες, οι οποίες δημιουργούν ένα είδος ζελέ στο έντερο. Το ζελέ αυτό δεσμεύει χολικά οξέα και το ήπαρ αναγκάζεται να χρησιμοποιήσει χοληστερίνη για να φτιάξει καινούργια. Έτσι πέφτει η LDL στο αίμα.
Η βρώμη και το κριθάρι έχουν β-γλυκάνες, που είναι οι πιο μελετημένες από αυτές τις ίνες. Η EFSA έχει εγκρίνει τον ισχυρισμό ότι τουλάχιστον 3 γραμμάρια β-γλυκάνων την ημέρα, από βρώμη ή από κριθάρι, μειώνουν τη χοληστερίνη στο αίμα. Η μπάμια και η μελιτζάνα έχουν κι αυτές διαλυτές ίνες, και γι’ αυτό τις έβαλε ο David Jenkins στο διατροφικό πρότυπο που θα δεις πιο κάτω.
Στην πράξη, ένα γενναίο μπολ με γύρω στα 70 γραμμάρια βρώμης σε φέρνει κοντά στα 3 γραμμάρια β-γλυκάνων, γιατί η βρώμη έχει περίπου 4% από αυτές. Η ποσότητα όμως αυτή είναι αρκετά μεγάλη για να την τρως κάθε μέρα. Προσπάθησε να τρως τουλάχιστον τη μισή, και βάλε μέσα στη μέρα κριθάρι, μπάμιες ή όσπρια για να μαζέψεις περισσότερες ίνες. Μερικές ιδέες:
- Πουτίγκα βρώμης με γάλα, ένα κομμένο μήλο και κανέλα, το πρωί πριν τον καφέ.
- Βρώμη από το βράδυ στο ψυγείο με γιαούρτι και φρούτα, για τις μέρες που φεύγεις τρέχοντας.
- Κριθαρένιο παξιμάδι στη ντάκο, με ντομάτα, λίγη φέτα και ρίγανη.
- Μπάμιες λαδερές ή ιμάμ μπαϊλντί για μεσημεριανό.
Διαλυτές ίνες έχουν και τα φρούτα. Τα μήλα, τα εσπεριδοειδή και τα μούρα έχουν πηκτίνη, που είναι κι αυτή διαλυτή φυτική ίνα και δουλεύει με τον ίδιο τρόπο. Ένα φρούτο με γιαούρτι ή λίγους ξηρούς καρπούς στο απογευματινό βοηθάει κι αυτό.
Ξηροί καρποί και ελαιόλαδο
Οι ξηροί καρποί έχουν κυρίως ακόρεστα λιπαρά και φυτικές ίνες, και γι’ αυτό μπήκαν στο διατροφικό πρότυπο που θα δεις πιο κάτω, με περίπου 40 γραμμάρια την ημέρα. Αυτό είναι μια χούφτα καρύδια ή αμύγδαλα και λίγο ακόμα. Τους βάζεις στο γιαούρτι, στη σαλάτα, ή τους τρως με ένα φρούτο στο γραφείο.
Το ελαιόλαδο το ξέρουμε όλες. Αυτό που μετράει για την LDL είναι τί αντικαθιστά. Όταν το ελαιόλαδο μπαίνει στη θέση του βουτύρου, της μαργαρίνης για τηγάνισμα και της κρέμας γάλακτος, μειώνεις τα κορεσμένα λιπαρά, που είναι από τα λιπαρά που ανεβάζουν περισσότερο την LDL. Δεν χρειάζεται να μετράς κουταλιές, αλλά μην κάνεις και υπερβολές. Καλό είναι, αλλά δεν το πίνουμε από το μπουκάλι.
Φυτικές στερόλες
Τις φυτικές στερόλες ίσως τις έχεις δει γραμμένες πάνω σε προϊόντα γιαουρτιού ή σε μαργαρίνες (επαλείμματα). Είναι ουσίες που φτιάχνουν τα ίδια τα φυτά και η δομή τους μοιάζει πάρα πολύ με τη χοληστερίνη. Γι’ αυτό στο έντερο παίρνουν τη θέση της χοληστερίνης, και έτσι απορροφάται λιγότερη χοληστερίνη από το φαγητό και από τη χολή.
Υπάρχουν φυσικά σε μικρές ποσότητες στα φυτικά έλαια και στους ξηρούς καρπούς, αλλά με το φαγητό παίρνουμε συνήθως λιγότερο από μισό γραμμάριο την ημέρα. Για να φτάσεις τα 1,5 με 3 γραμμάρια την ημέρα χρειάζεσαι εμπλουτισμένα προϊόντα, και τα τρως μαζί με ένα γεύμα, γιατί έτσι δουλεύουν καλύτερα. Η EFSA έχει αποδεχτεί ότι αυτή η ποσότητα, σε δύο με τρεις εβδομάδες, ρίχνει την LDL κατά περίπου 7% με 11%.
Είναι χρήσιμο εργαλείο, αλλά πριν τα ξεκινήσεις, πες το στον ιατρό σου, ειδικά αν παίρνεις ήδη φάρμακο για τη χοληστερίνη.
Όταν τα βάζεις όλα μαζί
Ο Καναδός καθηγητής David Jenkins και η ομάδα του σκέφτηκαν το εξής. Κάθε τρόφιμο μόνο του ρίχνει λίγο την LDL. Αν όμως τα βάλεις όλα μαζί στην καθημερινότητα, τα αποτελέσματα αθροίζονται. Έτσι έφτιαξαν ένα διατροφικό πρότυπο με τέσσερα κομμάτια:
- Ξηροί καρποί, περίπου 40 γραμμάρια την ημέρα.
- Περίπου 50 γραμμάρια φυτικής πρωτεΐνης την ημέρα, από όσπρια ή σόγια.
- Διαλυτές φυτικές ίνες από βρώμη, κριθάρι, μελιτζάνα, μπάμια και φρούτα, περίπου 20 γραμμάρια την ημέρα.
- Φυτικές στερόλες, περίπου 2 γραμμάρια την ημέρα, από εμπλουτισμένα προϊόντα.
Σε μια μετα-ανάλυση ελεγχόμενων μελετών, αυτό το πρότυπο μείωσε την LDL κατά περίπου 17% και τον εκτιμώμενο κίνδυνο στεφανιαίας νόσου στα δέκα χρόνια κατά 13%, με μικρότερη πίεση και λιγότερη φλεγμονή. Και αν κοιτάξεις ξανά τη λίστα, εκτός από τις φυτικές στερόλες, όλα τα υπόλοιπα τα έχει ήδη η ελληνική κουζίνα.
Δεν χρειάζεται να τα κάνεις όλα τέλεια. Αρκεί να προσπαθείς για το καλύτερο που μπορείς. Αν αυτή την εβδομάδα βάλεις βρώμη στο πρωινό και όσπρια δύο φορές, έχεις κάνει ήδη ένα καλό πρώτο βήμα.
Και τα αυγά; Και τα τυριά;
Πρέπει να ξέρεις ότι η LDL επηρεάζεται πιο πολύ από τα κορεσμένα λιπαρά (βούτυρο, αλλαντικά, λιπαρά κρέατα, κρέμες, πολλά βιομηχανικά γλυκά) παρά από τη χοληστερίνη ενός αυγού. Δεν χρειάζεται να φοβάσαι το αυγό στο πρωινό ή τη φέτα δίπλα στις φακές, που σου δίνει και ασβέστιο για τα οστά. Αν τρως αλλαντικά κάθε μέρα, εκεί αξίζει να κάνεις αλλαγή, για παράδειγμα κοτόπουλο από το βραδινό σε φέτες ή τόνο στο σάντουιτς.
Πώς να φας για την καρδιά σου
Αυτή η μέρα είναι στημένη με τον κανόνα των τριών: πρωτεΐνη, υδατάνθρακας και φυτικό τρόφιμο σε κάθε γεύμα, και λίπος μόνο αν δεν υπάρχει ήδη κάποιο ζωικό προϊόν που περιέχει λιπαρά.
- Το πρωί, πουτίγκα βρώμης με γάλα, μήλο, κανέλα και μια χούφτα καρύδια, μαζί με τον καφέ σου.
- Στις έντεκα, ένα γιαούρτι με ένα πορτοκάλι ή άλλο φρούτο.
- Το μεσημέρι, φακές με λίγο ξίδι, ένα κομμάτι ελαφρύ αιγοπρόβειο τυρί (παρέλειψέ το αν έχεις θέμα με τον σίδηρο), ψωμί ολικής και μια σαλάτα με λάχανο και καρότο.
- Στις πέντε, κριθαρένιο παξιμάδι ή μια φέτα ψωμί ολικής με χούμους και αγγούρι.
- Το βράδυ, σολομός στον φούρνο με πατάτες και χόρτα με ελαιόλαδο και λεμόνι.
Δεν υπάρχει τίποτα περίεργο εδώ. Είναι φαγητό που τρώνε οι ελληνικές οικογένειες εδώ και χρόνια. Περισσότερα για το πώς στήνεις τη διατροφή σου σε αυτή τη φάση θα βρεις στον οδηγό για τη διατροφή στην εμμηνόπαυση.
Κίνηση και ύπνος, για να μην ξεχνιόμαστε
Η κίνηση βοηθάει το λιπιδαιμικό προφίλ και την πίεση, και κάνει καλό στην καρδιά με τρόπους που δεν φαίνονται στις εξετάσεις. Γρήγορο περπάτημα τις περισσότερες μέρες της εβδομάδας και βάρη δύο φορές την εβδομάδα είναι ένας ρεαλιστικός στόχος για τις περισσότερες γυναίκες. Και ο ύπνος χρειάζεται να είναι επαρκής και καλός, γιατί αν δεν κοιμηθείς καλά, είναι πολύ πιθανό την επόμενη μέρα να πεινάς περισσότερο.
_______________________
🧿 Κωνσταντίνα Αποστολοπούλου Φλώρου | @antidiet.gr
🍎 Διαιτολόγος | Κλιμακτήριος & Υπερφαγικά επεισόδια
😎 Η διαιτολόγος που ξέρει ότι οι δίαιτες δεν δουλεύουν
🌿 Δουλεύω online με γυναίκες που φοβούνται το φαγητό
💌 antidiet.gr@gmail.com
Chiavaroli, L., Nishi, S.K., Khan, T.A. et al. (2018) ‘Portfolio dietary pattern and cardiovascular disease: a systematic review and meta-analysis of controlled trials’, Progress in Cardiovascular Diseases, 61(1), pp. 43–53. Available at: https://doi.org/10.1016/j.pcad.2018.05.004
EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (2010) ‘Scientific Opinion on the substantiation of a health claim related to oat beta glucan and lowering blood cholesterol and reduced risk of (coronary) heart disease’, EFSA Journal, 8(12), 1885. Available at: https://doi.org/10.2903/j.efsa.2010.1885
EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (2011) ‘Scientific Opinion on the substantiation of a health claim related to barley beta-glucans and lowering of blood cholesterol and reduced risk of (coronary) heart disease pursuant to Article 14 of Regulation (EC) No 1924/2006’, EFSA Journal, 9(12), 2470. Available at: https://doi.org/10.2903/j.efsa.2011.2470
EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (2012) ‘Scientific Opinion on the substantiation of a health claim related to 3 g/day plant sterols/stanols and lowering blood LDL-cholesterol and reduced risk of (coronary) heart disease’, EFSA Journal, 10(5), 2693. Available at: https://doi.org/10.2903/j.efsa.2012.2693
Ha, V., Sievenpiper, J.L., de Souza, R.J. et al. (2014) ‘Effect of dietary pulse intake on established therapeutic lipid targets for cardiovascular risk reduction: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials’, Canadian Medical Association Journal, 186(8), pp. E252–E262. Available at: https://doi.org/10.1503/cmaj.131727
Matthews, K.A., Crawford, S.L., Chae, C.U. et al. (2009) ‘Are changes in cardiovascular disease risk factors in midlife women due to chronological aging or to the menopausal transition?’, Journal of the American College of Cardiology, 54(25), pp. 2366–2373. Available at: https://doi.org/10.1016/j.jacc.2009.10.009
Στο blog γράφω τη θεωρία. Τις πιο πρακτικές συμβουλές, με παραδείγματα από την καθημερινότητα, τις ανεβάζω στο Instagram, στο Facebook, στο TikTok και στο YouTube.
Κι αν έχεις κουραστεί να ξεκινάς δίαιτα κάθε Δευτέρα και να καταλήγεις το βράδυ όρθια μπροστά στο ψυγείο, δεν χρειάζεται να το λύσεις μόνη σου. Δουλεύουμε μαζί online, πάνω στη δική σου εβδομάδα, μέχρι να τρως χωρίς φόβο και να νιώθεις ξανά καλά στο σώμα σου. Στείλε μου μήνυμα εδώ.
Απαγορεύεται η αναδημοσίευση, αντιγραφή ή αναπαραγωγή του παρόντος περιεχομένου χωρίς προηγούμενη γραπτή άδεια – και χωρίς σαφή αναφορά στο antidiet.gr ως πηγή.
Θες να ενημερώνεσαι για κάθε νέα ανάρτηση; Γράψε το email σου και θα σου έρχεται ειδοποίηση κάθε φορά που ανεβαίνει κάτι καινούργιο στο antidiet.gr.
Σχόλια