Πίνακας περιεχομένων

Γράφω σε θηλυκό γένος, γιατί οι περισσότερες που με διαβάζετε είστε γυναίκες. Αν είσαι άντρας, ισχύουν και για σένα, εκτός από όσα γράφω για την κλιμακτήριο και την εμμηνόπαυση.

Τα περισσότερα υπερφαγικά επεισόδια που μου περιγράφουν οι γυναίκες με τις οποίες δουλεύω δεν ξεκινάνε στις 11 το βράδυ μπροστά στο ψυγείο. Ξεκινάνε στις 8 το πρωί, με έναν καφέ σκέτο και μια απόφαση ότι «σήμερα θα είμαι καλή». Ως το απόγευμα έχεις φάει ένα γιαούρτι και μισό μήλο. Και στις 11 στέκεσαι όρθια μπροστά στο ανοιχτό ψυγείο, τρως γρήγορα και δεν καταλαβαίνεις πότε τελείωσε το τυρί. Μετά έρχεται η ντροπή, και το επόμενο πρωί ξανά ο σκέτος καφές.

Αν σου είναι γνωστό, θέλω να ξέρεις από την πρώτη παράγραφο ότι δεν σου λείπει θέληση. Αυτό που ζεις έχει όνομα, λέγεται κύκλος περιορισμού και υπερφαγίας, και έχει μελετηθεί τόσα χρόνια που ξέρουμε πια με αρκετή σιγουριά πώς στήνεται και πώς σπάει. Τα υπερφαγικά επεισόδια είναι η ειδίκευσή μου και το κομμάτι της δουλειάς που αγαπάω περισσότερο, γιατί βλέπω ξανά και ξανά γυναίκες που ήταν σίγουρες ότι «έτσι είναι φτιαγμένες» να τρώνε ήρεμα μετά από μερικούς μήνες δουλειάς.

Τί λέμε υπερφαγικά επεισόδια (και τί όχι)

Το να φας παραπάνω στο τραπέζι της Κυριακής δεν είναι υπερφαγικό επεισόδιο. Αυτό είναι φυσιολογικό φαγητό, το κάνουν όλοι οι άνθρωποι. Επεισόδιο λέμε όταν τρως μέσα σε σχετικά λίγο χρόνο μια ποσότητα που οι περισσότεροι θα θεωρούσαν μεγάλη και, κυρίως, όταν νιώθεις ότι έχεις χάσει τον έλεγχο. Θέλεις να σταματήσεις και δεν μπορείς. Πολλές πελάτισσές μου μου λένε ότι νιώθουν κάτι σαν μούδιασμα, σαν να τρώει κάποια άλλη.

Και δεν είναι θέμα των εικοσάχρονων. Σε μια αυστριακή έρευνα με 715 γυναίκες ηλικίας 40 ως 60 ετών, σχεδόν 5 στις 100 είχαν πλήρη διατροφική διαταραχή και άλλες τόσες είχαν επεισόδια με απώλεια ελέγχου χωρίς να πληρούν όλα τα κριτήρια. Η διαταραχή υπερφαγικών επεισοδίων ήταν πιο συχνή από την ανορεξία, που δεν βρέθηκε σε καμία. Μια πιο πρόσφατη μελέτη σε γυναίκες στην περιεμμηνόπαυση και στην πρώιμη εμμηνόπαυση βρήκε ότι ο φόβος να χάσεις τον έλεγχο στο φαγητό και ο φόβος να πάρεις κιλά είναι από τα κεντρικά συμπτώματα σε αυτή την ηλικία. Δηλαδή αυτό που νιώθεις το νιώθουν πάρα πολλές γυναίκες γύρω σου, απλώς δεν το λέει καμία στον καφέ.

Πώς στήνεται ο κύκλος περιορισμού και υπερφαγίας

Ήδη το 1985 οι ψυχολόγοι Janet Polivy και Peter Herman υποστήριξαν ότι η δίαιτα έρχεται πρώτη και τα υπερφαγικά επεισόδια ακολουθούν, και όχι το αντίστροφο. Πάνω σε αυτή την ιδέα πάτησε αργότερα ο Christopher Fairburn, που έφτιαξε τη γνωστική συμπεριφορική θεραπεία για τις διατροφικές διαταραχές που χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα. Στο μοντέλο του, οι αυστηροί κανόνες για το φαγητό είναι αυτό που κρατάει τα επεισόδια σε λειτουργία. Ο κύκλος έχει τέσσερις στάσεις και θα αναγνωρίσεις τουλάχιστον τις τρεις.

  1. Βάζεις κανόνα. «Μετά τις 6 δεν τρώω», «ψωμί μόνο το πρωί», «σήμερα μόνο σαλάτα και ένα γιαούρτι, τίποτα παραπάνω».
  2. Το σώμα πεινάει και το μυαλό γεμίζει φαγητό. Σκέφτεσαι τί θα φας και μετράς τις ώρες ως το επόμενο γεύμα.
  3. Ο κανόνας σπάει. Ένα κουλουράκι στο γραφείο, ένα κομμάτι πίτσα από το παιδί, και αρχίζει το επεισόδιο.
  4. Έρχεται η ενοχή και η αντιστάθμιση. Αύριο δεν τρως πρωινό και ορκίζεσαι ότι από Δευτέρα θα είσαι πιο αυστηρή. Και η στάση 4 σε γυρίζει κατευθείαν στη στάση 1.

Το πιο ύπουλο σε αυτόν τον κύκλο είναι ότι η «λύση» που δίνεις μετά από κάθε επεισόδιο, δηλαδή περισσότερος περιορισμός, είναι ακριβώς αυτό που στήνει το επόμενο.

Η σωματική στέρηση κάνει το σώμα να ζητάει φαγητό με κάθε τρόπο

Το πιο γνωστό πείραμα για τη στέρηση έγινε στη Μινεσότα το 1944. Τριάντα έξι υγιείς άντρες έτρωγαν για έξι μήνες περίπου τα μισά από όσα χρειαζόταν το σώμα τους. Πολύ γρήγορα δεν σκέφτονταν τίποτα άλλο από φαγητό. Ονειρεύονταν φαγητό και διάβαζαν συνταγές. Τα δύο γεύματα της ημέρας τα έτρωγαν πολύ αργά, μπουκιά-μπουκιά. Όταν τελείωσε η περίοδος της στέρησης και μπορούσαν να φάνε ελεύθερα, κάποιοι έφαγαν τόσο πολύ που έφτασαν σε ακραίες ποσότητες, παρόλο που τους είχαν προειδοποιήσει.

Πρόσεξε πόσο έτρωγαν αυτοί οι άντρες, γιατί πολλές από τις δίαιτες που μου φέρνουν οι πελάτισσές μου δίνουν ακόμα λιγότερο φαγητό. Και αυτοί οι άντρες ήταν εθελοντές, δεν είχαν περάσει χρόνια ακούγοντας ότι το σώμα τους είναι λάθος. Όταν το σώμα παίρνει λιγότερη ενέργεια από όση χρειάζεται, αυξάνει την πείνα και κάνει το φαγητό πολύ πιο ελκυστικό, για να σε σπρώξει να φας. Για το τί γίνεται στον μεταβολισμό μετά από μια δίαιτα έχω γράψει αναλυτικά στο άρθρο γιατί οι δίαιτες δεν δουλεύουν, οπότε εδώ θα μείνω στο κομμάτι που αφορά τα επεισόδια.

Η ψυχολογική στέρηση μετράει όσο και η πείνα

Υπάρχει και η στέρηση που γίνεται μόνο στο κεφάλι. Μπορεί να έχεις φάει αρκετό φαγητό και παρόλα αυτά να ζεις σε καθεστώς απαγόρευσης. Αυτή η στέρηση έχει ένα πολύ χαρακτηριστικό αποτύπωμα και φάνηκε σε ένα κλασικό πείραμα του 1975. Οι ερευνητές έδωσαν σε γυναίκες ένα ή δύο μιλκσέικ και μετά τις άφησαν να δοκιμάσουν παγωτό όσο ήθελαν. Οι γυναίκες που δεν έκαναν δίαιτα έφαγαν λιγότερο παγωτό μετά το μιλκσέικ, όπως θα περίμενε κανείς. Οι γυναίκες που έκαναν δίαιτα έφαγαν περισσότερο. Ο κανόνας είχε ήδη σπάσει, άρα στο μυαλό τους η μέρα είχε «χαθεί».

Αυτό το «τώρα που το χάλασα, ας τα φάω όλα» είναι η σκέψη του όλα ή τίποτα, και το βλέπω σχεδόν σε κάθε γυναίκα που έρχεται σε μένα με υπερφαγικά επεισόδια. Μια έρευνα του Jake Linardon σε 372 ενήλικες έδειξε ότι όσοι έτρωγαν πιο διαισθητικά είχαν λιγότερες διατροφικές συμπεριφορές που τους έκαναν κακό, και ότι ένας από τους λόγους ήταν ακριβώς ότι σκέφτονταν λιγότερο με όρους «όλα ή τίποτα». Αντίθετα, ο αυστηρός έλεγχος του φαγητού δεν τους προστάτευε.

Στην καθημερινότητα φαίνεται κάπως έτσι. Τρως ένα κουλουράκι στις 11 το πρωί που έφερε η συνάδελφος. Δεν ήταν στο πρόγραμμα. Λες «χάλασε η μέρα». Το μεσημέρι τρως τυρόπιτα από το φούρνο γιατί έτσι κι αλλιώς χάλασε, το βράδυ παραγγέλνεις πίτσα, και στις 12 τελειώνεις και τα υπόλοιπα κουλουράκια. Ένα κουλουράκι δεν χαλάει καμία μέρα. Αυτό που σου κόστισε τη μέρα ήταν η σκέψη που ήρθε μετά.

Η ενοχή ξαναγυρίζει τον κύκλο από την αρχή

Θα σου πω κάτι που ίσως ακούγεται περίεργο. Η ενοχή μετά από ένα επεισόδιο δεν σε προστατεύει από το επόμενο. Σε φέρνει πιο κοντά.

Γιατί η ενοχή σε σπρώχνει να «διορθώσεις» το επεισόδιο. Κόβεις το πρωινό ή ξεκινάς μια ακόμα πιο αυστηρή δίαιτα. Και κάθε τέτοια διόρθωση αφήνει το σώμα πεινασμένο και το μυαλό απαγορευμένο, που είναι ακριβώς οι δύο συνθήκες που χρειάζεται το επόμενο επεισόδιο. Η ντροπή κάνει και κάτι άλλο. Σε κάνει να τρως κρυφά και όρθια, όταν δεν σε βλέπει κανείς, και αυτός ο τρόπος φαγητού κάνει την απώλεια ελέγχου ακόμα πιο εύκολη.

Δεν σου ζητάω να μη νιώθεις τίποτα μετά από ένα επεισόδιο. Σου ζητάω να μην αφήσεις την ενοχή να αποφασίσει τί θα φας αύριο.

Πώς σταματάει ο κύκλος των υπερφαγικών επεισοδίων

Εδώ υπάρχουν πράγματα που μπορείς να κάνεις από αύριο το πρωί. Είναι τα ίδια βήματα που δουλεύω με τις πελάτισσές μου και δουλεύουν και σε γυναίκες που έχουν επεισόδια εδώ και πολλά χρόνια.

  1. Ξεκίνα την τήρηση δομής από την πρώτη μέρα. Τρως τρία γεύματα και ένα ή δύο σνακ, χωρίς να περνάνε πάνω από τρεισήμισι με τέσσερις ώρες ανάμεσα, ακόμα κι αν δεν πεινάς. Στη γνωστική συμπεριφορική θεραπεία αυτό είναι το πρώτο πράγμα που αλλάζει, πριν από οτιδήποτε άλλο, γιατί αφαιρεί τη σωματική στέρηση που τροφοδοτεί τα επεισόδια.
  2. Τα γεύματα να είναι πλήρη. Ένα γιαούρτι με μισό μήλο δεν είναι μεσημεριανό. Για να φτιάχνεις πιάτα που σε κρατάνε, χρησιμοποίησε τον κανόνα των τριών, δηλαδή πρωτεΐνη, υδατάνθρακα και ένα φυτικό τρόφιμο σε κάθε γεύμα.
  3. Μετά από ένα επεισόδιο, το επόμενο γεύμα έρχεται κανονικά. Αν το επεισόδιο έγινε χθες βράδυ, το πρωινό σήμερα γίνεται στην ώρα του. Αυτό είναι ίσως το πιο δύσκολο βήμα και το πιο αποτελεσματικό, γιατί σπάει τη στάση 4 του κύκλου.
  4. Αντικατάστησε το «χάλασε η μέρα» με το «ποιο είναι το επόμενο γεύμα μου». Έφαγες τρεις κουραμπιέδες στις 4 το απόγευμα. Δεν πειράζει. Το βραδινό σου είναι στις 8 και το τρως κανονικά.
  5. Ετοίμασε την ώρα που σε δυσκολεύει. Για τις περισσότερες γυναίκες είναι το απόγευμα που γυρίζουν σπίτι ή το βράδυ αφού κοιμηθούν τα παιδιά. Αν ξέρεις ότι στις 6 μπαίνεις στο σπίτι πεινασμένη, το σνακ σου μπαίνει στις 5 στο γραφείο, ένα τοστ με τυρί ή ένα κουλούρι με ένα κομμάτι φέτα.
  6. Γράψε τί έγινε πριν από κάθε επεισόδιο, χωρίς κριτική. Πόσες ώρες είχες να φας και τί ένιωθες εκείνη την ώρα. Μέσα σε δύο εβδομάδες θα δεις μοτίβα που τώρα δεν τα βλέπεις.
  7. Βγάλε σιγά-σιγά τις απαγορεύσεις. Όσο ένα φαγητό είναι «εκτός ορίων», θα έχει δύναμη πάνω σου. Για το πώς φεύγεις από τη νοοτροπία της δίαιτας βήμα-βήμα έχω γράψει στο πώς να ξεπεράσεις την ανάγκη να κάνεις δίαιτα.

Τίποτα από αυτά δεν θέλει ζυγαριά ούτε μέτρημα. Κάνεις το ακριβώς αντίθετο από αυτό που σου έλεγαν όλα αυτά τα χρόνια, και γι’ αυτό δουλεύει.

Τί να περιμένεις τις πρώτες εβδομάδες

Οι πρώτες μέρες με τήρηση δομής είναι περίεργες. Θα νιώθεις ότι τρως πολύ και μπορεί να έχεις ακόμα κάποιο επεισόδιο. Αυτό είναι φυσιολογικό και δεν σημαίνει ότι απέτυχες. Ο κύκλος γύριζε για χρόνια και θέλει λίγο χρόνο να σταματήσει.

Αυτό που βλέπω συνήθως είναι ότι πρώτα αραιώνουν τα επεισόδια και μετά μικραίνουν. Κάποια στιγμή έρχεται και η πρώτη φορά που η σοκολάτα μένει στο ψυγείο και την ξεχνάς εκεί.

Αν τα επεισόδια γίνονται κάθε εβδομάδα για μήνες ή αν συνοδεύονται από εμετό και καθαρτικά, μη μείνεις μόνη σου με αυτό. Χρειάζεσαι διαιτολόγο που δουλεύει με υπερφαγικά επεισόδια και, συχνά, ψυχολόγο δίπλα του. Εγώ έχω εκπαιδευτεί ειδικά σε αυτό και δουλεύω διαδικτυακά με γυναίκες σε όλη την Ελλάδα. Αν θέλεις να δεις πώς δουλεύουμε μαζί, θα τα βρεις όλα στη σελίδα ποια είμαι και γιατί να συνεργαστείς μαζί μου.

  • Baker, D. and Keramidas, N. (2013) ‘The psychology of hunger’, Monitor on Psychology, 44(9). Available at: https://www.apa.org/monitor/2013/10/hunger
  • Fairburn, C.G. (2008) Cognitive behavior therapy and eating disorders. New York: Guilford Press.
  • Finch, J.E., Xu, Z., Girdler, S. and Baker, J.H. (2023) ‘Network analysis of eating disorder symptoms in women in perimenopause and early postmenopause’, Menopause, 30(3), pp. 275-282. Available at: https://doi.org/10.1097/GME.0000000000002141
  • Herman, C.P. and Mack, D. (1975) ‘Restrained and unrestrained eating’, Journal of Personality, 43(4), pp. 647-660. Available at: https://doi.org/10.1111/j.1467-6494.1975.tb00727.x
  • Kalm, L.M. and Semba, R.D. (2005) ‘They starved so that others be better fed: remembering Ancel Keys and the Minnesota experiment’, The Journal of Nutrition, 135(6), pp. 1347-1352. Available at: https://doi.org/10.1093/jn/135.6.1347
  • Linardon, J. and Mitchell, S. (2017) ‘Rigid dietary control, flexible dietary control, and intuitive eating: evidence for their differential relationship to disordered eating and body image concerns’, Eating Behaviors, 26, pp. 16-22. Available at: https://doi.org/10.1016/j.eatbeh.2017.01.008
  • Mangweth-Matzek, B., Hoek, H.W., Rupp, C.I., Lackner-Seifert, K., Frey, N., Whitworth, A.B., Pope, H.G. and Kinzl, J. (2014) ‘Prevalence of eating disorders in middle-aged women’, International Journal of Eating Disorders, 47(3), pp. 320-324. Available at: https://doi.org/10.1002/eat.22232
  • Polivy, J. and Herman, C.P. (1985) ‘Dieting and binging: a causal analysis’, American Psychologist, 40(2), pp. 193-201. Available at: https://doi.org/10.1037/0003-066X.40.2.193

Στο blog γράφω τη θεωρία. Τις πιο πρακτικές συμβουλές, με παραδείγματα από την καθημερινότητα, τις ανεβάζω στο Instagram, στο Facebook, στο TikTok και στο YouTube.

Κι αν έχεις κουραστεί να ξεκινάς δίαιτα κάθε Δευτέρα και να καταλήγεις το βράδυ όρθια μπροστά στο ψυγείο, δεν χρειάζεται να το λύσεις μόνη σου. Δουλεύουμε μαζί online, πάνω στη δική σου εβδομάδα, μέχρι να τρως χωρίς φόβο και να νιώθεις ξανά καλά στο σώμα σου. Στείλε μου μήνυμα εδώ.

Απαγορεύεται η αναδημοσίευση, αντιγραφή ή αναπαραγωγή του παρόντος περιεχομένου χωρίς προηγούμενη γραπτή άδεια – και χωρίς σαφή αναφορά στο antidiet.gr ως πηγή.

Η εγγραφή σου δεν πραγματοποιήθηκε. Παρακαλώ δοκίμασε ξανά.
Η εγγραφή σου ολοκληρώθηκε με επιτυχία.

Κατέβασε δωρεάν
τον οδηγό «Διατροφή χωρίς δίαιτες»

Μάθε πώς να απολαμβάνεις το φαγητό χωρίς ενοχές και περιορισμούς. Γράψε το email σου και σου τον στέλνω αμέσως.

Με την εγγραφή μπαίνεις στη λίστα του antidiet.gr και λαμβάνεις τα email μου.
Μπορείς να διαγραφείς όποτε θέλεις.

Ανήκει στις κατηγορίες:

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ,